سومالى: سومالى ئورگانلىرى ئەسلىگە كېلىش ئۈچۈن تولۇق مەسئۇلىيەتنى ئۈستىگە ئالغانلىقتىن، ب د ت نىڭ سىياسىي ۋەزىپىسى ئوتتۇز يىلدىن كېيىن تاقىلىپ قالدى.
ب د ت نىڭ سومالىدىكى ئۆتكۈنچى ياردەم بېرىش ئورگىنى (UNTMIS) 31-ئۆكتەبىر شەنبە كۈنى خىزمىتىنى ئاخىرلاشتۇردى، بۇنىڭ بىلەن ئافرىقا مۈڭگۈزىدىكى بۇ دۆلەتتە ب د ت نىڭ ئوتتۇز يىللىق سىياسىي ۋەزىپىسى ئاخىرلاشتى. بۇ ئورگاننىڭ مەسئۇل ئەمەلدارى ۋە ب د ت باش كاتىپىنىڭ سومالى ئىشلىرى بويىچە مۇئاۋىن ئالاھىدە ۋەكىلى رايىسېدون زېنېنگا مۇنداق دېدى: مۇھىم خىرىسلار يەنىلا مەۋجۇت بولسىمۇ، سومالىنىڭ ئەسلىگە كېلىشىنى قوللاش ئۈچۈن خەلقئارا تىرىشچانلىقلارنىڭ دەسلەپكى يىللىرىدىن بۇيان زور ئىلگىرىلەشلەرگە ئېرىشكەندىن كېيىن، UNTMIS نىڭ تاقىلىشى يۈز بەردى.
زېنېنگانىڭ ئېيتىشىچە، سومالى بۈگۈنكى كۈندە ب د ت نىڭ سىياسىي ئالاقىسى باشلانغاندا مەۋجۇت بولمىغان دۆلەت ۋە فېدېراتسىيە ئاپپاراتلىرىغا ئىگە بولۇپ، دۆلەت قۇرۇش، سىياسىي جەھەتتىن قاتنىشىش، ئاساسىي قانۇن تۈزۈش جەريانلىرى، ئىنسان ھەقلىرى رامكىسى ۋە سومالى رەھبەرلىكىدىكى قارار چىقىرىشقا شارائىت ھازىرلايدىغان باشقۇرۇش قۇرۇلمىلىرىنى تەرەققىي قىلدۇرۇش قاتارلىق ساھەلەردە ئىلگىرىلەشلەرگە ئېرىشكەن. قانداقلا بولمىسۇن، ئۇ يەنە خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ داۋاملىق قاتنىشىشىنىڭ ئىلگىرىلەشنى ساقلاپ قېلىش ۋە مۇھىم مەسىلىلەرنى ھەل قىلىش ئۈچۈن مۇھىم ئىكەنلىكىنى قوشۇمچە قىلدى. سومالىنىڭ تىنچلىق قۇرۇش ۋە دۆلەت قۇرۇش سەپىرىنىڭ مۇھىم باسقۇچلىرىدا ئارقا-ئارقىدىن سىياسىي ۋەزىپىلەر ئېلىپ بېرىلىپ، سومالى رەھبەرلىكىدىكى باشقۇرۇشنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش، ئورگانلارنى قايتا قۇرۇش ۋە مىللىي يارىشىشنى ئىلگىرى سۈرۈش تىرىشچانلىقلىرىنى قوللىدى. ب د ت نىڭ TMIS نىڭ ئاخىرلىشىشى بىلەن، سومالى ئاپپاراتلىرى ئەمدى دۆلەتنىڭ ئەسلىگە كېلىشى ئۈچۈن تولۇق مەسئۇلىيەتنى ئۈستىگە ئالىدۇ، سومالىدا ئىنسانپەرۋەرلىك ۋە تەرەققىيات ياردىمى بىلەن شۇغۇللىنىۋاتقان 25 ب د ت ئورگىنىنىڭ قوللىشىغا ئېرىشىدۇ.
سومالى 1990-يىللارنىڭ باشلىرىدىن باشلاپ چوڭقۇر ئۆزگىرىشلەرنى باشتىن كەچۈردى، بۇ مەزگىلدە مەركىزىي دۆلەت ئاپپاراتلىرىنىڭ ۋەيران بولۇشى ۋە ئىچكى ئۇرۇشنىڭ پارتلىشى نۇرغۇن يىللىق توقۇنۇش، مۇقىمسىزلىق ۋە ئىنسانپەرۋەرلىك كىرىزىسىنى كەلتۈرۈپ چىقاردى. بۇ توقۇنۇش مۇساپىرلارنىڭ كۆپ مىقداردا ئېقىپ كېتىشى ۋە ئىچكى كۆچۈشنى كەلتۈرۈپ چىقاردى، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، داۋاملىق بىخەتەرلىك مەسىلىسى، تالاش-تارتىشلىق سايلام جەريانلىرى ۋە ئاساسىي قانۇن ئىسلاھاتى، شۇنداقلا قۇرغاقچىلىق ۋە كەلكۈن قاتارلىق قايتا-قايتا يۈز بېرىدىغان كېلىمات ئۆزگىرىشلىرى ئىنسانپەرۋەرلىك ئېھتىياجىنى تېخىمۇ كۈچەيتتى. ب د ت نىڭ ئىنسانپەرۋەرلىك ئىشلىرى ئىشخانىسى OCHA سومالىدىكى ۋەزىيەتنى دۇنيادىكى ئەڭ مۇرەككەپ كىرىزىسلارنىڭ بىرى دەپ ئاتىدى: بۇ يىل، 20 مىليوندىن ئازراق ئاز نوپۇسلۇق 4 مىليون 800 مىڭ سومالىلىق ئىنسانپەرۋەرلىك ياردىمىگە موھتاج، ياردەم ئورگانلىرى 2 مىليون 400 مىڭ ئادەمگە، يەنى ئېھتىياجلىق كىشىلەرنىڭ يېرىمىغا يېتىش ئۈچۈن 852 مىليون دوللار تەلەپ قىلماقتا، بۇنىڭ ئىچىدە پەقەت %35 ى ئۆكتەبىرنىڭ ئوتتۇرىلىرىغىچە يېتىپ كەلگەن.
ب د ت باش كاتىپى يەنە تېررورلۇق تەشكىلاتى ئەل-شەبابنىڭ تەھدىتىگە قارشى تۇرۇش ۋە سومالىنىڭ ئاستا-ئاستا، ئىمكانقەدەر مۇقىم بىخەتەرلىك ئۆتكۈنچى باسقۇچىغا ئۆتۈشىگە ياردەم بېرىشنى داۋاملىق قوللاشقا موھتاج. زېنېنگا مۇنداق دېدى: «بۈگۈن ب د ت بىلەن سومالى ئوتتۇرىسىدىكى ھەمكارلىقنىڭ ئاخىرى ئەمەس. بۇ بىر بابنىڭ ئاخىرلىشىشى ۋە يەنە بىر بابنىڭ باشلىنىشىنى بىلدۈرىدۇ». OCHA نىڭ خەۋىرىگە قارىغاندا، سومالى ئاساسلىق تاۋارلىرىنىڭ %90 تىن كۆپرەكىنى ئىمپورت قىلىدۇ، ئۇنىڭ ئىقتىسادى ئاساسلىقى دېھقانچىلىق، چارۋا، چەتئەلدىكى تۇغقانلىرىنىڭ ئۆيىگە ئەۋەتكەن پۇلى ۋە چارۋىچىلىققا تايىنىدۇ، بۇنىڭ بىلەن ئۆكتەبىردىن كېيىن دۆلەت رەھبەرلىرى ئۈچۈن نامراتلىق ۋە يەنىلا ئاجىز ئىقتىساد چوڭ خىرىسقا ئايلىنىدۇ.
مەنبە: GSM · ئامېرىكا (ئىنگلىزچە نەشرى · ئەسلى خەنزۇچە نۇسخىسى)
سۈرەت: 照片：索马里摩加迪沙港，AMISOM Public Information 摄，Wikimedia Commons，CC0 授权 / Photo: Mogadishu port, Somalia, by AMISOM Public Information, Wikimedia Commons, CC0
